Không biết tính can chi bằng tay thì lệ thuộc phần mềm, mà phần mềm sai thì không biết. Bài này để ai cũng tự tính được.

1. Can chi năm

Lấy năm dương lịch chia 10, số dư tra can: 0 Canh, 1 Tân, 2 Nhâm, 3 Quý, 4 Giáp, 5 Ất, 6 Bính, 7 Đinh, 8 Mậu, 9 Kỷ.
Chia 12, số dư tra chi: 0 Thân, 1 Dậu, 2 Tuất, 3 Hợi, 4 Tý, 5 Sửu, 6 Dần, 7 Mão, 8 Thìn, 9 Tỵ, 10 Ngọ, 11 Mùi.

Ví dụ 2026: chia 10 dư 6 là Bính, chia 12 dư 10 là Ngọ. Năm Bính Ngọ.

Lưu ý: năm âm lịch bắt đầu từ Tết, còn năm tiết khí (dùng cho Tứ Trụ, Phong Thủy) bắt đầu từ Lập Xuân (khoảng 4 tháng 2). Sinh tháng Giêng dương lịch phải tính là năm trước.

2. Can chi tháng

Chi tháng cố định: tháng Giêng là Dần, tháng 2 Mão, tháng 3 Thìn, tháng 4 Tỵ, tháng 5 Ngọ, tháng 6 Mùi, tháng 7 Thân, tháng 8 Dậu, tháng 9 Tuất, tháng 10 Hợi, tháng 11 Tý, tháng Chạp Sửu.

Can tháng theo Ngũ hổ độn, tra từ can năm để biết can tháng Giêng:

• Thuyết một: ngày đổi lúc nửa đêm 0 giờ (theo ngày dương lịch). Sinh 23 giờ 30 ngày 15 là giờ Tý ngày 15, gọi là "giờ Tý cuối ngày" hay "dạ Tý".
  
• Thuyết hai: ngày đổi lúc bắt đầu giờ Tý, 23 giờ. Sinh 23 giờ 30 ngày 15 tính là giờ Tý ngày 16.
  

Người học Tử Vi thường xem cung Tật Ách rồi bí, vì không biết sao Hỏa thì bệnh gì, sao Thủy thì bệnh gì. Cái cầu nối là ngũ hành tạng phủ của Đông y. Bài này viết phần nền, không dạy chữa bệnh.

1. Bảng ngũ hành tạng phủ

• Tương sinh: Mộc sinh Hỏa (Can nuôi Tâm), Hỏa sinh Thổ (Tâm ấm Tỳ), Thổ sinh Kim (Tỳ nuôi Phế), Kim sinh Thủy (Phế dưỡng Thận), Thủy sinh Mộc (Thận dưỡng Can).
  
• Tương khắc: Mộc khắc Thổ (Can khí uất thì hại Tỳ, giận thì đau dạ dày), Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc.
  

• Hành Mộc bị khắc hay quá vượng: gan mật, mắt, gân, dễ cáu.
  
• Hành Hỏa: tim mạch, huyết áp, lưỡi, mất ngủ, dễ bồn chồn.
  
• Hành Thổ: tiêu hóa, dạ dày, lá lách, hay lo nghĩ, cơ bắp yếu.
  
• Hành Kim: phổi, hô hấp, da, mũi, đại tràng, hay buồn.
  
• Hành Thủy: thận, tiết niệu, xương khớp, tai, sinh dục, hay sợ.
  

Nhiều bạn trẻ đến với Tử Vi từ chiêm tinh Tây phương (astrology). Nhiều bác lớn tuổi lại coi thường "cung hoàng đạo". Cả hai đều nên đọc bài này.

1. Chiêm tinh Tây phương dùng gì

Dùng vị trí thật của Mặt Trời, Mặt Trăng và các hành tinh trên bầu trời tại thời điểm sinh, tính theo thiên văn, chiếu lên vòng hoàng đạo 12 cung (Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử...). Rồi chia bầu trời làm 12 nhà (house) dựa vào giờ và nơi sinh. Hành tinh nằm cung nào, nhà nào, tạo góc gì với hành tinh khác (hợp, đối, vuông, tam hợp, lục hợp) là nội dung của lá số.

Cái mà báo chí gọi là "cung hoàng đạo của bạn" chỉ là vị trí Mặt Trời, một trong hơn chục yếu tố. Chiêm tinh nghiêm túc không bao giờ luận bằng một cung.

2. Giống Tử Vi ở đâu

• Cùng dùng năm tháng ngày giờ sinh và cùng cần giờ sinh chính xác. Sai giờ là sai cung Mọc (Ascendant), tương đương sai cung Mệnh.
  
• Cùng chia 12 khu vực đời người. Nhà 1 là bản thân (Mệnh), nhà 2 tiền bạc (Tài Bạch), nhà 4 gia đình (Điền Trạch, Phụ Mẫu), nhà 7 hôn nhân (Phu Thê), nhà 10 sự nghiệp (Quan Lộc). Ai học một bên thì đọc bên kia rất nhanh.
  
• Cùng có khái niệm sao "đắc địa" (domicile, exaltation) và "hãm địa" (detriment, fall).
  
• Cùng có kỹ thuật xem vận: Tử Vi có đại hạn tiểu hạn, chiêm tinh có transit, progression, solar return.
  

• Chiêm tinh dùng thiên văn thật. Tử Vi dùng sao ảo an theo số học. Vì thế chiêm tinh cần phần mềm hoặc bảng thiên văn, Tử Vi an tay được.
  
• Chiêm tinh có góc chiếu (aspect) tinh vi, Tử Vi chỉ có tam hợp, xung chiếu, nhị hợp, giáp cung.
  
• Tử Vi có Tuần Triệt, Tứ Hóa, cách cục, là những thứ chiêm tinh không có. Chiêm tinh có các hành tinh ngoài Sao Thổ (Thiên Vương, Hải Vương, Diêm Vương) và các điểm ảo (Nút Mặt Trăng, Lilith, Chiron) mà Tử Vi không có.
  
• Chiêm tinh Tây phương hiện đại thiên về tâm lý, nói "khuynh hướng" hơn nói "số phận". Tử Vi cổ điển thiên về sự kiện. Nhưng chiêm tinh cổ điển (Hy Lạp, Ả Rập, thời Trung cổ) cũng đoán sự kiện rất cụ thể, gần với Tử Vi hơn.
  

Nhân tướng học là môn cổ nhất và cũng bị hiểu sai nhiều nhất. Người ta tưởng nó là "mũi to thì giàu". Không phải. Nhân tướng là nhìn cái tổng thể đang sống, không phải đo từng bộ phận.

1. Bốn điều nhìn trước

Sách xưa dạy: Nhất thanh, nhị thần, tam hình, tứ sắc.

1. Thanh (giọng nói): trầm ấm, rõ, có lực là quý. The thé, đứt quãng, hụt hơi là kém. Giọng khó đổi, nên đặt đầu tiên.
   
2. Thần (ánh mắt, khí chất): mắt có "thần" là sáng mà không lộ, nhìn người khác thấy yên tâm. Mắt lộ, đảo, đục là xấu. Thần là thứ quyết định, tướng tốt mà thần suy thì không dùng được.
   
3. Hình (khung xương, dáng người): xương cốt cân đối, đi đứng vững, ngồi không rung. Hình là "vốn" trời cho.
   
4. Sắc (màu da, sắc khí): hồng hào, sáng, đều là tốt. Xám, xanh, đen từng vùng là bệnh hoặc vận xấu đang tới. Sắc đổi theo tuần, theo tháng, nên xem vận gần thì xem sắc.
   

• Thượng đình: từ chân tóc đến giữa hai lông mày. Chủ tuổi trẻ (đến khoảng 30), cha mẹ, trí tuệ, học vấn.
  
• Trung đình: từ lông mày đến chóp mũi. Chủ trung niên (30 đến 50), sự nghiệp, tài lộc, ý chí.
  
• Hạ đình: từ dưới mũi đến cằm. Chủ về già, con cái, nhà cửa, phúc hậu.
  

• Lông mày: chủ anh em, tính khí. Mày thanh dài quá mắt là quý. Mày rậm dựng, mày đứt là nóng, khắc anh em.
  
• Mắt: chủ tâm. Mắt dài, đuôi mắt kín, tròng đen nhiều là hiền và bền. Mắt tam bạch (lộ lòng trắng trên hoặc dưới) là tính quyết liệt, dễ có chuyện.
  
• Mũi: chủ tài, chủ sự nghiệp trung niên. Sống thẳng, đầu mũi đầy, cánh mũi kín là giữ được tiền. Mũi hếch lộ lỗ là tiền vào tiền ra.
  
• Miệng: chủ phúc lộc về già, chủ lời nói. Khóe miệng hướng lên là lạc quan, hướng xuống là bi quan. Môi dày là tình cảm, môi mỏng là lý trí.
  
• Tai: chủ tuổi thơ và thọ. Tai dày, có vành, dái tai đầy là phúc. Tai mỏng vểnh là tuổi thơ vất vả.
  

1. Không nhìn một nét mà kết luận. Mũi tốt nhưng mắt xấu thì tiền có mà không giữ được.
   
2. Nhìn động: người ta cười thế nào, nói thế nào, nhìn mình thế nào, quan trọng hơn ảnh chân dung.
   
3. Tướng tùy tâm sinh. Tướng xấu mà tâm tốt mười năm thì tướng đổi. Sách xưa nhấn mạnh điều này hơn mọi bảng tra.
   

Trạch nhật là chọn ngày giờ cho việc quan trọng: cưới hỏi, động thổ, nhập trạch, khai trương, an táng. Người xưa coi trọng hơn cả xem tuổi. Bài này giới thiệu hai hệ thống phổ biến nhất trong lịch vạn niên.

1. Nhị thập bát tú (28 sao)

28 chòm sao trên đường Hoàng đạo, mỗi ngày một sao, quay vòng. Chia bốn phương, mỗi phương bảy sao:

• Kiến: khởi đầu. Tốt cho xuất hành, nhậm chức. Kỵ động thổ.
  
• Trừ: trừ bỏ. Tốt cho chữa bệnh, dọn dẹp, cúng giải.
  
• Mãn: đầy đủ. Tốt cho cầu tài, cưới hỏi. Kỵ nhậm chức.
  
• Bình: bằng phẳng. Việc gì cũng vừa phải.
  
• Định: ổn định. Tốt cho cưới hỏi, ký kết, nhập học.
  
• Chấp: nắm giữ. Tốt cho xây dựng, bắt trộm. Kỵ xuất hành.
  
• Phá: phá vỡ. Xấu cho mọi việc, chỉ tốt phá dỡ.
  
• Nguy: nguy hiểm. Kỵ mọi việc, nhưng có sách nói tốt cho an táng.
  
• Thành: thành tựu. Tốt cho hầu hết việc.
  
• Thu: thu hoạch. Tốt cho cất giữ, nhập kho. Kỵ mở đầu.
  
• Khai: mở. Tốt cho khai trương, cưới hỏi, xây dựng. Kỵ an táng.
  
• Bế: đóng. Kỵ mọi việc mở đầu, tốt cho đắp đê, lấp hố.
  

1. Xem ngày đó xung tuổi gia chủ không (chi ngày xung chi tuổi, ví dụ Tý xung Ngọ). Xung thì bỏ.
   
2. Xem trực có hợp việc không.
   
3. Xem sao nhị thập bát tú có hợp việc không.
   
4. Xem ngày hoàng đạo hay hắc đạo (theo vòng Thanh Long, Minh Đường, Kim Quỹ, Thiên Đức, Ngọc Đường, Tư Mệnh là hoàng đạo).
   
5. Tránh các ngày đại kỵ: Tam Nương (3, 7, 13, 18, 22, 27 âm), Nguyệt Kỵ (5, 14, 23), Dương Công Kỵ Nhật.
   
6. Còn lại vài ngày thì chọn giờ hoàng đạo trong ngày.
   

Phong Thủy bây giờ bị thương mại hóa nặng nhất trong các môn. Bài này để anh chị em phân biệt cái gì là phong thủy, cái gì là bán hàng.

1. Hai nhánh lớn

• Loan Đầu: nhìn hình thế. Núi, sông, đường, nhà xung quanh, hình dáng đất. Nguyên tắc "tọa sơn hướng thủy", "tàng phong tụ khí". Loan Đầu là gốc, không có Loan Đầu tốt thì Lý Khí không cứu được.
  
• Lý Khí: tính toán bằng la bàn và số. Gồm nhiều phái: Bát Trạch, Huyền Không Phi Tinh, Tam Hợp, Huyền Không Đại Quái, Dương Công... Các phái này cãi nhau cả trăm năm.
  

• Nam: lấy 9 trừ (tổng các chữ số năm sinh, cộng đến khi còn một chữ số). Ra 5 thì tính Khôn.
  
• Nữ: lấy (tổng các chữ số năm sinh, rút gọn) cộng 6, rút gọn. Ra 5 thì tính Cấn.
  

• Bán "vật phẩm hóa giải" giá vài triệu: tỳ hưu, thiềm thừ, đá, tranh. Không sách cổ nào nói vật này hóa giải sao kia.
  
• "Hướng nhà hợp tuổi" tính bằng năm sinh mà không đo la bàn, không nhìn hình thế.
  
• Xem phong thủy qua ảnh chụp, qua điện thoại.
  
• Thầy nào nói "nhà này không sửa thì chết" là thầy dọa để lấy tiền.
  

Lục Hào (còn gọi Bốc Phệ, Văn Vương Quái) là phép bói quẻ chi tiết nhất trong các phép dùng Kinh Dịch. Mỗi hào được gán một can chi, một lục thân, một lục thú, rồi đối chiếu với ngày tháng gieo. Học Lục Hào là học một hệ thống hoàn chỉnh, mất vài năm, nhưng chính xác đáng kinh ngạc với câu hỏi cụ thể.

1. Gieo quẻ

Dùng ba đồng xu giống nhau. Quy ước một mặt là dương (mặt chữ, gọi là "chữ"), một mặt là âm (mặt hoa, gọi là "hoa"). Gieo sáu lần, lần đầu là hào sơ (dưới cùng), lần sáu là hào thượng.

• Một chữ hai hoa: hào dương tĩnh (vạch liền).
  
• Hai chữ một hoa: hào âm tĩnh (vạch đứt).
  
• Ba chữ: hào dương động (lão dương), ghi thêm vòng tròn, sẽ biến thành âm.
  
• Ba hoa: hào âm động (lão âm), ghi thêm dấu chéo, sẽ biến thành dương.
  

• Cùng hành: Huynh Đệ
  
• Cung sinh hào: Tử Tôn
  
• Cung khắc hào: Thê Tài
  
• Hào khắc cung: Quan Quỷ
  
• Hào sinh cung: Phụ Mẫu
  

• Hỏi cha mẹ, nhà cửa, giấy tờ, xe cộ, thi cử: Phụ Mẫu
  
• Hỏi công việc, chức vụ, bệnh tật, tai họa, chồng (nữ hỏi): Quan Quỷ
  
• Hỏi tiền bạc, vợ (nam hỏi), hàng hóa: Thê Tài
  
• Hỏi con cái, thuốc men, gia súc, việc giải nạn: Tử Tôn
  
• Hỏi anh em, bạn bè, đối thủ cạnh tranh: Huynh Đệ
  

1. Thuộc nạp Giáp 8 quẻ đơn và bảng 64 quẻ thuộc cung nào, Thế ở đâu.
   
2. Thuộc cách an lục thân, lục thú (Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ theo can ngày).
   
3. Học vượng suy: sinh vượng mộ tuyệt, nguyệt phá, nhật phá, không vong.
   
4. Học hào động: hóa tiến, hóa thoái, hóa hồi đầu sinh, hồi đầu khắc, phản ngâm, phục ngâm.
   
5. Gieo và ghi chép. Mỗi quẻ ghi câu hỏi, ngày gieo, luận, và kết quả thật. Một năm sau đọc lại.
   

Mai Hoa là phép bói quẻ nhanh, gán cho Thiệu Khang Tiết đời Tống. Không cần đồng xu, không cần cỏ thi. Có giờ là có quẻ. Người xưa nhìn hoa mai rụng, nghe tiếng chim kêu cũng lập được quẻ.

1. Lập quẻ theo thời gian (phép phổ biến nhất)

Quy ước số: Tý 1, Sửu 2, Dần 3, Mão 4, Thìn 5, Tỵ 6, Ngọ 7, Mùi 8, Thân 9, Dậu 10, Tuất 11, Hợi 12. Tháng và ngày dùng số âm lịch.

1. Thượng quái = (số năm + số tháng + số ngày) chia 8, lấy số dư. Dư 0 tính là 8.
   
2. Hạ quái = (số năm + số tháng + số ngày + số giờ) chia 8, lấy số dư. Dư 0 là 8.
   
3. Hào động = (tổng cả bốn số) chia 6, lấy số dư. Dư 0 là 6.
   

• Quẻ biến: đổi hào động (dương thành âm, âm thành dương). Hào 5 của Càn (dương) thành âm, Càn thành Ly. Quẻ biến là Hỏa Hỏa, tức Ly vi Hỏa.
  
• Quẻ hỗ: lấy hào 2, 3, 4 làm hạ quái, hào 3, 4, 5 làm thượng quái của quẻ chính. Quẻ hỗ cho biết "diễn biến giữa chừng".
  

• Quẻ đơn không có hào động là Thể, đại diện cho mình, cho việc hỏi.
  
• Quẻ đơn có hào động là Dụng, đại diện cho hoàn cảnh, đối phương, sự việc bên ngoài.
  

• Dụng sinh Thể: tốt, được giúp.
  
• Thể sinh Dụng: hao, mình phải bỏ sức bỏ của.
  
• Dụng khắc Thể: xấu, bị cản.
  
• Thể khắc Dụng: được, mình thắng nhưng vất vả.
  
• Thể Dụng cùng hành (tỷ hòa): thuận, việc suôn.
  

• Một việc chỉ gieo một quẻ. Không thích kết quả gieo lại là tự dối mình.
  
• Mai Hoa chuộng ngoại ứng: lúc lập quẻ nghe gì thấy gì cũng là điềm. Đây là phần khó truyền, phải tự nghiệm.
  
• Mai Hoa nhanh nhưng thô. Việc lớn, việc phức tạp nên dùng Lục Hào.
  

Kinh Dịch là gốc của mọi môn trong diễn đàn này. Tử Vi, Phong Thủy, Tứ Trụ đều mượn ngôn ngữ âm dương ngũ hành từ Dịch mà ra. Bài này không dạy bói, chỉ dạy đọc.

1. Hào

Đơn vị nhỏ nhất. Hào dương là vạch liền, hào âm là vạch đứt. Chỉ có hai ký hiệu, nhưng chồng lên nhau tạo ra tất cả.

• Tượng: đất ở trên, trời ở dưới. Nghe ngược, nhưng khí trời đi lên, khí đất đi xuống, hai bên gặp nhau, giao hòa. Nên Thái là thông suốt, yên ổn.
  
• Thoán từ: "Thái, tiểu vãng đại lai, cát hanh." Cái nhỏ đi, cái lớn đến, tốt, thông.
  
• Hào: mỗi hào là một giai đoạn của việc. Hào sơ là mới bắt đầu, hào thượng là đã đến cùng cực. Trong Thái, hào thượng nói "thành phục vu hoàng" (thành đổ xuống hào), nghĩa là thịnh cực thì suy. Đó là cách Dịch dạy: quẻ tốt cũng có chỗ xấu, quẻ xấu cũng có chỗ tốt.
  

1. Biến dịch: mọi thứ đều đổi. Không có quẻ nào đứng yên.
   
2. Bất dịch: quy luật đổi thì không đổi. Cực thịnh sinh suy, cực suy sinh thịnh.
   
3. Giản dịch: quy luật đó rất đơn giản, chỉ là âm dương tiêu trưởng.
   

Tứ Trụ (còn gọi Bát Tự, Tử Bình) là môn "anh em" với Tử Vi nhưng lối đi khác hẳn. Tử Vi an sao rồi đọc sao, Tứ Trụ chỉ dùng tám chữ can chi và cân đo ngũ hành. Người học Tử Vi nên biết Tứ Trụ để đối chiếu.

1. Bốn trụ

Năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi trụ một cặp can chi. Ví dụ sinh năm Giáp Tý, tháng Quý Dậu, ngày Bính Ngọ, giờ Kỷ Hợi thì Tứ Trụ là:

• Cùng hành: Tỷ Kiên (cùng âm dương), Kiếp Tài (khác âm dương). Anh em, bạn bè, cạnh tranh.
  
• Ta sinh: Thực Thần (cùng), Thương Quan (khác). Tài năng, con cái, sự thể hiện.
  
• Ta khắc: Thiên Tài (cùng), Chính Tài (khác). Tiền bạc, vợ (nam mệnh).
  
• Khắc ta: Thất Sát (cùng), Chính Quan (khác). Quyền, sếp, áp lực, chồng (nữ mệnh).
  
• Sinh ta: Thiên Ấn (cùng), Chính Ấn (khác). Học vấn, mẹ, sự che chở.
  

• Thân vượng thì cần thứ tiết bớt: Thực Thương, Tài, Quan Sát. Những hành đó là dụng thần.
  
• Thân nhược thì cần thứ sinh trợ: Ấn, Tỷ Kiếp.
  

• Tử Vi dùng tháng âm lịch. Tứ Trụ dùng tiết khí (tháng Dần bắt đầu từ Lập Xuân, không phải mùng 1 Tết).
  
• Tử Vi có giờ Tý chia đôi (sách Việt gọi "giờ Tý đầu ngày, giờ Tý cuối ngày"), Tứ Trụ cũng có tranh luận tương tự. Đây là chuyện dài, sẽ có bài riêng.
  
• Tứ Trụ không có "sao", chỉ có thần sát phụ trợ (Đào Hoa, Dịch Mã, Quý Nhân), vai trò nhỏ.